Girişim Sermayesi Hukuku 102: “Yatırım Sözleşmelerine Genel Bakış”

Girişim sermayesi yatırımlarında, term sheet aşamasının ardından taraflar daha kapsamlı ve bağlayıcı bir belge olan Yatırım ve Pay Sahipleri Sözleşmesi ile süreci resmileştirir. Bu sözleşme, yatırımcı ile girişim şirketi arasındaki ilişkileri, yükümlülükleri, hakları ve yatırımın nasıl hayata geçirileceğini ayrıntılı biçimde düzenler. Temelde birkaç bölümden oluşan bu sözleşme, yatırım ilişkisinin tüm yönlerine rehberlik eden bir çerçeve niteliğindedir.

1. Taraflar

Sözleşmenin ilk bölümünde, yatırım yapılan şirket ile yatırım yapan gerçek veya tüzel kişilerin (melek yatırımcılar, fonlar, kurumsal yatırımcılar vb.) kimlik bilgileri yer alır.

2. Girizgâh (Amaç Bölümü)

Bu kısımda, tarafların neden bir araya geldiği, yatırımın hangi hedefi gerçekleştirmeyi amaçladığı ve sürecin genel çerçevesi özetlenir.

3. Tanımlar

Sözleşmede yer alan teknik kavramlar ve özel terimler bu bölümde açıklanır. Tanımlanan kelimeler metin boyunca büyük harfle başlayarak kullanılır ve böylece yoruma açık ifadelerin önüne geçilir.

4. Yorumlama Kuralları

Sözleşme içindeki bazı ifadelerin nasıl anlaşılması gerektiği bu maddede düzenlenir. Bu sayede, tarafların farklı yorumlara yönelmesi engellenir.

5. Yürürlük Tarihi

Sözleşmenin hangi tarihten itibaren geçerli olacağı belirtilir. Çoğu zaman bu tarih, sözleşmenin imzalandığı gün olur.

6. Sermaye Artırımı

Yatırımın kapanışından önce mevcut ortakların genel kurul toplayarak sermaye artırımı yapmaları ve yeni payların emisyon primli şekilde ihraç edilmesi kararlaştırılır.Yatırımcılar bu artırıma katılacaklarını, gerekli bedeli şirkete ödeyeceklerini taahhüt ederler.

Ayrıca:

• Mevcut ortakların rüçhan haklarını kullanmayarak yeni yatırımcılara yer açacağı,

• Yatırımcıya tahsis edilen payların herhangi bir hak kısıtlamasına tabi olmayacağı hükme bağlanır.

7. Kapanış Şartları (Conditions Precedent)

Yatırımın gerçekleşmesi belirli ön koşullara bağlanır. Bu koşullar arasında aşağıdaki belgeler yer alabilir:

• Şirket esas sözleşmesi

• Ticaret sicil kayıtları

• Faaliyet belgesi

• Ödenmemiş sermaye borcu olmadığına dair mali müşavir raporu

• Vergi/Sosyal güvenlik borcu olmadığına dair belgeler

• Kurucuların rüçhan haklarından feragat beyanları

• Fikri mülkiyet haklarının şirkete devrini engellemeyeceklerine dair taahhütler

• Kilit personel sözleşmeleri

• Varsa önceki pay sahipliği anlaşmalarının kopyaları

8. Kapanış İşlemleri

Yatırımın resmi olarak tamamlandığı tarih ve bu tarihte hangi adımların atılacağı detaylı şekilde sıralanır.

9. Kapanışa Aykırılık

Taraflardan birinin kapanış yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde diğer tarafın sahip olacağı seçimlik haklar düzenlenir:

• Sözleşmeyi tek taraflı sonlandırmak

• İhlale rağmen kapanışı tamamlamak

• Zarar tazmini talep etmek

10. Kapanış Sonrası Yükümlülükler

Kapanıştan sonra yapılacak işlemler düzenlenir. Örneğin:

• Pay senetlerinin yatırımcılara teslimi

• Pay defterinin güncellenmesi

• Yeni ortaklık yapısının kayıtlara işlenmesi

11. Beyan ve Tekeffüller

Kurucular, mevcut ortaklar ve şirket; yatırımcının güveneceği bazı beyanlarda bulunur:

• Şirketin önemli bir davasının olmadığı,

• Fikri hakların şirkete ait olduğu,

• Sözleşmeyi imzalamaya engel bir durum bulunmadığı,

• Yönetim ve mali yapının gerçeğe uygun şekilde beyan edildiği.

Bu beyanların yanlış çıkması halinde yatırımcıya fesih ve tazminat hakkı tanınır.

12. Tazminat Hükümleri

Beyanlara aykırılık nedeniyle yatırımcının uğradığı zararların nasıl karşılanacağı düzenlenir. Taraflar arasında önce dostane çözüm yolu denenebilir, sonuç alınamazsa yargı veya tahkim yoluna gidilir.

13. Hisse Devri Sınırlamaları

Kapanış sonrasında tüm pay devirleri sözleşme hükümlerine tabi olur. Bu kapsamda:

• Kurucuların hisselerinin belirli süre devredilememesi (lock-up)

• İlk alım hakkı (Right of First Refusal)

• Birlikte satma hakkı (Tag-Along)

• Sürükleme hakkı (Drag-Along)

gibi mekanizmalar düzenlenir.

14. Seyrelmeme Mekanizması (Anti-Dilution)

Şirket daha sonraki bir yatırım turunda daha düşük değerlemeyle yatırım alırsa, mevcut yatırımcıların paylarının aşırı seyrelmesini önlemek amacıyla koruma sağlanır. Bu kapsamda yatırımcılara bedelsiz veya düşük bedelli yeni pay alma hakkı tanınabilir.

15. Şirket Yönetimine İlişkin Hükümler

Yönetim kurulu yapısı, üyelerin atanması, temsil yetkileri ve önemli kararların nasıl alınacağı bu bölümde düzenlenir. Yatırımcı belirli kararlarda söz sahibi olmak için onay hakkı elde edebilir.

16. Saklı Tutulan Konular (Reserved Matters)

Bazı işlemler için belirli ortak gruplarının özel onayı aranır. Örneğin:

• Sermaye artırımı/azaltımı

• Tasfiye

• Esas sözleşme değişiklikleri

• Belirli tutarın üzerindeki harcamalar

• Fikri mülkiyetin devri

• Kilit personelin işten çıkarılması

• Yeni iş dallarına girme

• Şube açma/kapama

Bu kararların alınması, yatırımcının korunmasını sağlamak için özel şartlara bağlanır.

17. İmtiyazlı Pay Hakları

Yatırımcıların sahip olacağı imtiyazlar bu maddede belirlenir:

• Tasfiye önceliği

• Temettü imtiyazı

• Oy hakkı imtiyazı

• Yeni yatırım turlarına katılma hakları (pro-rata)

18. Tasfiye Sayılan Haller (Deemed Liquidation)

Gerçek bir tasfiye olmasa bile şirketin kontrol değiştirmesi, önemli varlık devri, fikri mülkiyetin üçüncü kişilere verilmesi gibi durumlar “sözleşmesel tasfiye” olarak kabul edilebilir. Bu hallerde yatırımcıya yatırımını öncelikli olarak geri alma hakkı tanınır.

19. Kar Dağıtımı

Temettü dağıtımının ne zaman, nasıl ve hangi kriterlere göre yapılacağı belirlenir. Erken aşama girişimlerde genellikle temettünün ileri tarihlere ertelenmesi doğal görülür.

20. Oy Kullanımı Anlaşması

Sözleşme hükümlerine aykırı karar alınmasını önlemek için ortakların oy haklarını hangi esaslara göre kullanacakları belirlenir.

21. Kilit Personel ve Hisse Opsiyonları

Kilit personelin şirkete tam zamanlı katkı vermesi, performans kriterleri ve hisse opsiyonlarının (vesting veya reverse vesting) koşulları düzenlenir.

22. Bilgi Alma Hakkı

Yatırımcıların şirketin mali, hukuki ve operasyonel kayıtlarını inceleme hakları belirlenir. Bu hakkın sınırları da ayrıca düzenlenebilir.

23. Esas Sözleşme Uyumu

Yatırım sözleşmesi hükümlerine uyumlu olacak şekilde esas sözleşmenin güncellenmesi zorunlu hale getirilir.

24. Rekabet Yasağı

Kurucuların ve bazı durumlarda tüm ortakların, şirketle rekabet teşkil eden faaliyetlerde bulunması belirli bir süre için yasaklanır.

25. Gizlilik

Taraflar şirket hakkında edindikleri tüm bilgileri gizli tutmakla yükümlüdür. Gizlilik yükümlülüğü sözleşme sona erse bile belirli bir süre daha devam eder.

26. Fesih Şartları

Sözleşmenin hangi durumlarda haklı nedenle feshedilebileceği düzenlenir. Aykırılık halinde ihlal eden tarafa düzeltme süresi tanınması da kararlaştırılabilir.

27. Genel Hükümler

Uygulanacak hukuk, tahkim/yargı yolu, sözleşme değişikliklerinin geçerlilik şartları ve diğer teknik hükümler bu bölümde yer alır.

28. Masraflar ve Vergiler

Yatırım sürecinde ortaya çıkan damga vergisi, danışmanlık ücretleri ve diğer masrafların hangi tarafça karşılanacağı kararlaştırılır.

29. İmzalar

Sözleşmenin taraflarını temsil eden kişilerin imza blokları ile metin tamamlanır.